Różnice

Różnice między wybraną wersją a wersją aktualną.

Odnośnik do tego porównania

samobojstwo_nastolatka [2013/10/10 23:02] (aktualna)
Linia 1: Linia 1:
 +====== Anna Lissewska - NASTOLATEK.PL ======
 +
 +**„NASTOLATEK.PL czyli przewodnik po życiu nie tylko dla nastolatków,​ ich rodziców i pedagogów” – artykuł SAMOBÓJSTWO NASTOLATKA
 +**
 +
 +Samobójstwo nastolatka budzi wiele emocji. Od żalu, że taki młody, pełen możliwości pożegnał się życiem, które przecież wiele mogło jeszcze przynieść,​ także szczęśliwych chwil; że musiał cierpieć, że był samotny, co przecież jest udziałem każdego w pewnych momentach a czasem okresach życia, a więc i lęk, że może to przytrafić się i mnie - taka chwila, gdy śmierć wydaje się jedynym rozwiązaniem;​ poprzez niechęć i lęk przed wyobrażeniem takiego bólu i krzywdy, które go popchnęły;​ złość, że nie wykorzystał szansy, nie sięgnął po pomoc; wściekłość,​ że zranił i pozostawił w bolesnych domysłach (nawet jeśli zostawił pożegnalny list) najbliższych;​ smutek z powodu konfrontacji z ludzkim nieszczęściem i istnieniem śmierci także w tak młodym wieku; po poczucie winy, że nic nie zrobiliśmy,​ by go powstrzymać,​ a może się przyczyniliśmy?​
 +
 +Bliscy, rodzina samobójcy przeżywają to jako pośmiertną karę, dożywocie, na jakie ich skazał - bo z takim poczuciem winy trudno się uporać do końca swoich dni. W kontakcie z nimi zapada krępujące milczenie, nikt nie wie, jak o tym mówić, no bo jak?
 +
 +Samobójstwa wśród nastolatków to temat zgłębiany przez wielu badaczy ludzkiej psychiki i mechanizmów społecznych,​ to przedmiot troski także psychoterapeutów,​ choć nadal w tej sprawie wiele niejasności i obszarów niezbadanych. Przekazuję Wam część tej wiedzy w oparciu o artykuł psychoanalityczki (i za jej pozwoleniem) pracującej w Centrum Pomocy Młodzieży w Londynie, dr Cataliny Bronstein pt."​Praca z młodymi ludźmi ze skłonnościami samobójczymi"​ który ukazał się w książce Adolescence ("​Okres dojrzewania"​) pod redakcją Inge Wise, opublikowanej przez wydawnictwo Karnac.
 +
 +Jest to próba wyjaśnienia,​ jak do tego może dojść i dlaczego tak trudno pomóc potencjalnemu samobójcy. Nie uchroni otoczenia samobójcy przed trudnymi uczuciami, i nie mam złudzeń, że powstrzyma kogoś przed samobójczą śmiercią. Raczej podejrzewam,​ że psychologiczne tłumaczenie wzbudzi złość, chęć zaprzeczenia "​freudowskim mądrościom",​ bo przyznanie im racji oznaczałoby pojawienie się leczącej refleksji na swój temat i dopuszczenie do głosu uczuć - owszem, uczuć bolesnych i trudnych do wytrzymania,​ ale dających szansę powrotu do psychicznego zdrowia, a więc zaniechania samounicestwienia. Zrozumienie treści zawartych w tym artykule byłoby rezygnacją z ucieczki od samego siebie i od tych uczuć. Samobójstwo,​ a przynajmniej trzymanie go w świadomości,​ jak wiecznie otwartej furtki, którą w razie czego można uciec, wbrew pozorom, jakby to okrutnie nie brzmiało, jest wygodniejsze.
 +
 +Jeśli jesteś gotowy wyjść poza czułostkowe myślenie na temat samobójców ("och jaki on biedny"​ - choć niewątpliwie jest to osoba cierpiąca) albo potępianie ich w czambuł, lub - jeśli jesteś potencjalnym samobójcą - poza swój system przekonań, który Cię do tego popycha, przeczytaj ten artykuł uważnie i daj sobie czas na refleksję.
 +
 +
 +*
 +
 +
 +Kiedy spytano 67-letnią kobietę będącą w głębokiej depresji i cierpiącą na nerwoból twarzy z powodu małej kuli w jej głowie, dlaczego w wieku 16 lat strzeliła sobie w usta, wzruszyła po prostu ramionami i powiedziała "Nie wiem, przypuszczam że byłam zła, więc chwyciłam za broń i strzeliłam do siebie. Była to zwyczajnie dziecinada."​
 +
 +Pogląd tej kobiety na swoją samobójczą próbę może niewiele się różnić od sposobu, w jaki niektóre nastolatki, które usiłują popełnić samobójstwo,​ są czasem postrzegane przez rodziców, pracowników służby zdrowia i przez nich samych. Niepokój, jaki budzą i niechęć do mierzenia się z siłą pragnień nastolatków,​ aby zadać sobie śmiertelny cios, mogą prowadzić do zlekceważenia powagi takiego działania i nie dostrzegania choroby. Tymczasem próba samobójcza jest zawsze oznaką poważnych problemów psychicznych.
 +
 +Próbując zrozumieć możliwe przyczyny i znaczenie próby samobójczej w nastolatku, pozostajemy często z pytaniami, na które niełatwo odpowiedzieć,​ takimi jak: dlaczego osoba ta chce zakończyć swoje życie, zwłaszcza w tak młodym wieku; dlaczego jest tak trudno pomóc tym nastolatkom,​ nawet gdy rozpozna się ich wołanie o pomoc?
 +
 +Próba znalezienia niektórych z możliwych odpowiedzi na te pytania wymagałaby skupienia się na stanie umysłu ludzi w tym okresie życia (o psychicznych aspektach dojrzewania oddzielny tekst), a także na innych ważnych czynnikach mających wpływ: społecznych czy rodzinnych.
 +
 +Czas dojrzewania,​ czego doświadczacie na własnej skórze (w przenośni i w rzeczywistości),​ to czas ogromnych zmian i to w każdym obszarze życia. Na to, jak kto sobie radzi z tymi zmianami, wpływają określone cechy psychologiczne,​ które nabyliście już w dzieciństwie. Powyższe zmiany i towarzyszące im lęki zależą od tego, jak poradziliście sobie z podobnymi doświadczeniami i lękami w pierwszych latach swojego życia. Pewne doświadczenia,​ zapomniane, przytłumione w okresie przed dojrzewaniem (nazywanym okresem latencji czyli uśpienia), teraz znów budzą się w zupełnie innym kontekście - kontekście dojrzałego seksualnie ciała. Trudności w stawianiu czoła i dawaniu sobie rady z tymi zmianami, mogą czasami prowadzić do intensywnych uczuć rozpaczy i beznadziei, które z kolei mogą spowodować wiarę, że śmierć jest jedynym możliwym rozwiązaniem.
 +
 +Świadome myśli o śmierci nie są rzadkie podczas adolescencji (okresu dojrzewania). Większości młodym ludziom, w tym lub innym momencie, sprawia przyjemność myśl o zabiciu się, zniknięciu czy też zobaczeniu swoich rodziców martwymi.
 +
 +"Być martwym"​ ma specyficzne znaczenie dla każdego młodego człowieka podejmującego próbę samobójczą,​ ale musimy pamiętać, że oprócz świadomej motywacji sprawiającej,​ że chce być martwy, w dużej mierze, nawet, jeśli jest przekonany, że wie, co robi, kierują nim nieświadome motywy. Takim przykładem jest przypadek 17-letniej dziewczyny, której sześć lat wcześniej zmarła matka. W czasie dojrzewania płciowego dziewczyna popadła w depresję i zaczęła mieć myśli samobójcze. Nie potrafiła utrzymać dobrych kontaktów ani z ojcem, ani z macochą, i czuła, że nie może sobie pozwolić na posiadanie przyjaciół,​ na czerpanie radości z życia, bo to oddalałoby ją od matki. Tak, jakby jedyne, co ją w życiu interesowało,​ to bycie z matką, a samobójcza śmierć miała ją z powrotem z nią połączyć. Jednak gdy myślała o śmierci, nie uświadamiała sobie tych intencji, lecz widziała się w miejscu idealnie spokojnym. Pragnęła położyć się spać i nigdy nie obudzić.
 +
 +Wśród tych, którzy przeżyli śmierć bliskiej osoby, tendencje samobójcze są częste. Obraz utraconej osoby często ulega wyidealizowaniu,​ w pamięci zostaje o niej to, co najlepsze. Nie mogąc przeżyć rozstania, wciąż myślą o niej, tęsknią i w ten sposób są z nią w ciągłym, choć wyimaginowanym związku. Silnie utożsamiają się z nią i czują się tak, jakby ta osoba umierając (czasem tylko odchodząc) zabrała im jakąś ich część. W złudzeniu, że odzyskają to jednocząc się z nią po śmierci, odbierają sobie życie. Lub - nie mogąc bez tego żyć, postanawiają poprzez śmierć skończyć cierpienie. Nie są w stanie zrozumieć, że to oni "​oddali"​ część siebie nieosiągalnej osobie i tylko sami mogą sobie to zwrócić, odnajdując to w sobie, bo tak naprawdę nikt nikomu nie jest w stanie odebrać jego części siebie!
 +
 +Idea śmierci jest często idealizowana jako obiecujący "stan Nirwany, stan wolności od żądzy, niepokoju i zależności"​.
 +
 +U niektórych bardzo mocno zaburzonych młodych ludzi śmierć może być sposobem pozbycia się części samego siebie, uważanej za reprezentującą złe cechy (na przykład atakowanie części swojego ciała uważanych za "​niedobre"​ lub "​złe"​),​ a także może być próbą uciszenia wewnętrznych,​ prześladujących głosów, które ich męczą. Taki był przypadek 18-letniego chłopaka, który wyskoczył z okna, próbując uciec przed oskarżającymi głosami. Przy poważnych zaburzeniach,​ uczucia, myśli na swój temat, które są nie do wytrzymania,​ przypisuje się czemuś lub komuś na zewnątrz - w ten sposób powstają halucynacje,​ urojenia, lub tylko przekonania,​ że jest się atakowanym z zewnątrz.
 +
 +Fakt, że idea "​śmierci"​ może być sposobem na wyrażenie bardzo różnorodnych fantazji nie zakłada, iż niektóre próby samobójcze mają być uznawane za bardziej "​rzeczywiste"​ lub "​uzasadnione"​ od innych. Wszystkie wskazują na poważne zaburzenia i mogą potencjalnie prowadzić do śmierci. A każda śmierć jest prawdziwa.
 +
 +[Socjologowie w swoich badaniach, badając przyczyny prób samobójczych,​ podkreślają,​ że wśród nich obecne są dwie kategorie: samobójstwa z intencją śmierci (ktoś robi zamach na swoje życie z zamiarem odebrania go sobie, w związku z tym wybiera skuteczne metody, więc podejmowanych prób jest mało) oraz samobójstwa demonstracyjne (tzw. gest samobójczy,​ jego motywacją nie jest pragnienie śmierci, lecz chęć uzyskania pomocy bądź osiągnięcia tym jakiegoś celu, np. zwrócenia na siebie uwagi; wybiera wówczas środki dość mało skuteczne i podejmuje na ogół wiele prób samobójczych). Bez względu na to, z jakim samobójcą mamy do czynienia, nie zmniejsza to powagi jego problemu, jeden i drugi potrzebuje pomocy. Poza tym, że demonstracyjne samobójstwa mogą doprowadzić do śmierci (np. planowany ratunek nie przyjdzie na czas), wybór takiej metody radzenia sobie, także świadczy o poważnych problemach psychicznych takiej osoby.(przypis A.L.)]
 +
 +Dążenie młodych ludzi, by panować nad seksualnością i ustanowić swoją nową, dorosłą tożsamość i odpowiedzialność,​ powoduje zmiany w pełnieniu swoich ról, zarówno jego obojga rodziców jak i jego - dziecka. Świadomość zmian zachodzących w ciele, jego rozwoju zmierzającego ku dojrzałości seksualnej, konfrontuje młodego człowieka z rzeczywistością upływającego czasu i, choć wydaje się tak odległa, nieuchronnością śmierci. Budzi się żywa świadomość zarówno własnej seksualności jak i relacji seksualnej pomiędzy rodzicami, z którą, a zwłaszcza z uczuciem wykluczenia z niej, nie wszyscy radzą sobie, choć na ogół nie są świadomi, jak wielki to stanowi dla nich problem i ile nienawiści i pogardy to wzbudza. Samobójstwo może stać się poszukiwaniem sposobu na nieśmiertelność,​ poradzenie sobie z byciem ograniczonym przez swoje ciało oraz z wrogimi i seksualnymi impulsami.
 +
 +W okresie dojrzewania na pierwszy plan wysuwa się potrzeba pogodzenia dziecięcych fantazji i pragnień związanych z potęgą, z aktualną rzeczywistością. Triumfalne uczucia związane z doświadczeniem młodości, siły, nieograniczoności świata i nieskończoności czasu przed sobą, mogą łatwo zmienić się w bolesną świadomość upływania czasu i ograniczeń. Poczucie straty i bycia kimś, kogo stracą inni (np. rodzice - gdy rozpocznie własne życie), bycia niekochanym i nie nadającym się do kochania, niepewność jutra, lęk przed śmiercią rodziców, poczucie własnej podatności na przeciwności,​ utrata złudzeń co do nieograniczonych możliwości i własnej nieśmiertelności - to wszystko łatwo może uderzyć w młodych ludzi i wzbudzić chęć uniknięcia cierpienia, ucieczki od tego w śmierć.
 +Po stawieniu czoła utracie dziecięcego ciała i dziecięcej tożsamości,​ młody człowiek zauważa, że jego fantazje o byciu wszechmocnym,​ związane z okrucieństwem lub seksualnością,​ mogą zostać zrealizowane. Gniew, nienawiść do rodziców i chęć zaatakowania ich, które były stosunkowo bezpieczne w dzieciństwie,​ teraz stają się niebezpiecznie łatwe do urzeczywistnienia dla nastolatka. Teraz doświadcza,​ że naprawdę jest w stanie zranić rodziców. Także miłość do nich, gdy towarzyszą jej uczucia zmysłowe lub kazirodcze fantazje i kuszące gry, teraz może również być odbierana jako niebezpieczna,​ potencjalnie wiodąca do prawdziwego,​ realnego stosunku z rodzicem. Te intensywne uczucia, takie jak miłość i nienawiść,​ wydają się nie do opanowania; nastolatek często przeżywa lęk, że ich nie zatrzyma i zamieni je w czyn. Doświadcza tego, jako czegoś poza jego kontrolą, co doprowadza do szaleństwa. A ponieważ źródłem tych kłopotów wydaje się głównie pełne zakazanych impulsów i potrzeb ciało, młody człowiek może uważać, że tylko usuwając je lub wymieniając,​ odzyska utracony spokój umysłu. Nienawiść do swojego ciała, przypisywanie mu wszelkich negatywnych wartości, sprawiają, że nastolatek może widzieć siebie jako złą, brzydką, grubą, odrażającą i niewartą jakiejkolwiek miłości istotę. Może to doprowadzić do atakowania siebie na różne sposoby. Jest to rodzaj kary (tak jak np. samokaleczenie),​ po której czuje chwilową ulgę, ale to prowadzi do jeszcze większego poczucia winy i potępienia,​ do spotęgowania uczuć odrazy i nienawiści do samego siebie. Powoduje to nieodpartą potrzebę zwiększenia ataków na siebie, nad czym traci kontrolę i popada w kompletną bezradność wobec własnej niszczycielskiej siły. W tych momentach doświadcza potężnego uczucia beznadziejności,​ ponieważ czuje, że nie wzbudza miłości i czuje się niekochany. Tęskni za miłością i pomocą, ale pragnienie tego i silne uczucia związane z zależnością,​ zazdrością i zawiścią prowokują jeszcze więcej nienawiści i poczuć winy. W ten sposób uruchamia błędne koło, z którego nie może się uwolnić. W tych momentach idea samobójstwa wydaje się oferować ogromną ulgę.\\
 +Aby nie przeżywać tego chaosu sprzecznych uczuć (np. miłości i nienawiści) do tej samej osoby (do rodzica, bliskich, do siebie), młodzi ludzie "​rozparcelowują je" i obdarowują nimi innych. W ten sposób jedni stają się skrajnie źli, okrutni, oschli (czyli na nich idzie cała nienawiść),​ drudzy zostają wyidealizowani,​ skrajnie dobrzy, bez wad. Idealizacja to kruchy sposób obrony, łatwo zmienia się w dewaluację i rozczarowanie,​ a wtedy ukochane przyjaciółki,​ nauczycielka,​ psychoterapeuta z dnia na dzień mogą stać się okrutnymi lub nie zasługującymi na miłość. Wtedy ci, którzy dokonali tego zwrotu uczuć, zostają "z niczym"​. Takie wyidealizowane osoby, oprócz tego, że stają się obiektem (kruchej) miłości, są także źródłem wymagań, krytycznych ocen, bo na ich tle trudno siebie zaakceptować z całą własną ludzką niedoskonałością. Łatwo wówczas o zwrócenie nienawiści na samego siebie. To, tak jak i rozczarowanie oraz utrata ideałów, mogą prowadzić do myśli samobójczych.\\
 +Jest to czas, kiedy młody człowiek, który jako dziecko na ogół nie powodował większego zaniepokojenia u swoich rodziców i nauczycieli,​ może czuć się niezdolny do poradzenia sobie z nadchodzącymi zmianami. Wówczas pomocą może być psychoterapeutyczna interwencja,​ ale zdesperowanemu nastolatkowi trudno jest zaakceptować pomoc, która jest dostarczona przez ten sam dorosły świat, który jest przez niego zarówno uwielbiany jak i znienawidzony.\\
 +Opisane przeżycia są udziałem większości nastolatków,​ a przecież nie wszyscy oni próbują samobójstwa. Świadome myśli i pragnienia aby nie żyć, są całkiem częste, pytanie - co może sprawić, by nastolatek wprowadził je w czyn i próbował siebie zniszczyć? Oprócz wymienionych,​ choć wciąż zostawiają niedosyt, nie bez znaczenia są: bardzo dramatyczne doświadczenie we wczesnym dzieciństwie,​ przyczyny społeczne, zaburzenia rodziców i nadużycia seksualne.
 +
 +Próba samobójcza
 +
 +Niektóre nastolatki mają ukryty, sekretny plan i wyznaczają sobie czas, w którym muszą udowodnić, że mogą zapanować nad tym, co jak uważają, jest przyczyną ich depresji. Postanawiają,​ że jeśli się w tym czasie nie wyrobią (np. z odniesieniem sukcesu w szkole, zdobyciem dziewczyny czy straceniem na wadze), będą musieli się zabić. Taka premedytacja jest często związana z poważną intencją samobójczą.\\
 +Są też tacy, którzy do końca życia przywiązani są do idei, że popełnienie samobójstwa może być rozwiązaniem ich problemów, ale nigdy tego nie robią.\\
 +Aby popełnić samobójstwo,​ osoba, która ma ten zamiar, musi najpierw zabić w swoim umyśle wszystkie dobre aspekty siebie i jakiekolwiek kochane i kochające aspekty jej bliskich. Gdyby utrzymywała je przy życiu, musiałaby stanąć twarzą w twarz z konfliktem, lękiem i poczuciem winy związanymi z tym, co ma zamiar zrobić, co prawdopodobnie powstrzymałoby ją. Przypomniałaby sobie chociaż psa, który będzie bardzo za nią tęsknił. To co umożliwia kontynuowanie próby samobójczej,​ to zniszczenie zdolności myślenia, pamiętania o dobrych aspektach siebie i ważnych osób. Nigdy nie jest tak, że ich nie ma, świat nie jest nigdy tylko czarny, to samobójca niszczy wszystko dobre i jasne w swojej pamięci i myślach, odcina się od tego. Szczególnie w poważnych próbach samobójczych,​ młodzi ludzie czują się całkowicie odsunięci od rzeczywistości (tylko w ten sposób mogą podtrzymać wizję istnienia jedynie ciemnej strony życia). Szansę na przeżycie ma ten, kto nie poddał się całkiem i dał radę zachować pewną świadomość tego, co robi i jakikolwiek związek z rzeczywistością.\\
 +Młodzi ludzie, którzy myślą o swojej śmierci, często odrzucają oferowaną im pomoc, choć w tym samym czasie wyraźnie na różne sposoby wysyłają sygnały, że jej potrzebują. Jednocześnie kpią z prób utrzymania ich przy życiu. Dzieje się tak, gdyż razem z bezradnością i rozpaczą w związku z próbą samobójczą,​ mają uczucie wszechmocnej satysfakcji. Może to nie być odczuwane podczas samego samobójczego aktu, ponieważ w tych momentach nastolatki czują się zbyt odrętwiali,​ zbyt rozproszeni,​ ale może być odczuwane przed próbą i po niej. Częstą fantazją jest to, że samobójcza próba uczyni ich wolnymi, że jest to sposób na uwolnienie od rodziców przeżywanych jako złych, od zależności od nich, ale także od swoich uczuć i potrzeb, swojego ciała, umysłu, które zmuszają do doświadczania tych potrzeb i przeżywania uczuć. Myśl o samobójstwie daje nad tym wszystkim złudzenie kontroli.\\
 +Równocześnie,​ jak już pisałam, może być wyrazem pragnienia połączenia się z kimś wyidealizowanym. Jest to paradoks - samobójstwo ma stać się sposobem na absolutne zjednoczenie i absolutną wolność równocześnie,​ tym samym ma rozwiązać jeden z ważniejszych konfliktów wewnętrznych (niemożność dokonania wyboru: miłość czy niezależność). Ci młodzi ludzie silnie idealizują śmierć, zaprzeczają temu, czym ona w rzeczywistości jest - mają nadzieję na piękny sen i łudzą się, że tak jak decydują, kiedy umrą, tak samo zdecydują o ponownym życiu, skrycie wierzą, że gdy będą chcieli, to wrócą, stąd częsta u nich wiara w reinkarnację,​ by jakoś "​urealnić"​ to złudzenie. Częste są marzenia nastolatków,​ w których widzą siebie jako martwych, oglądają np. matkę płaczącą na pogrzebie, co wskazuje na marzenie, że ich samobójstwo będzie gwarancją stałego miejsca w umyśle bliskiej osoby i równoczesnego ukarania jej na zawsze poczuciem winy, co sprawia im ogromną satysfakcję.\\
 +Ze wszystkich tych powodów ci młodzi ludzie mogą odrzucić tą właśnie pomoc, za którą tak rozpaczliwie tęsknią. Z jednej strony bojkotują ją, z drugiej - zachowują się, jakby chcieli być uratowani wbrew ich woli. Nienawiść,​ zawiść i pogarda do dorosłego, do którego nastolatki muszą się o nią zwrócić oraz pragnienie podtrzymywania idealizacji i złudzenia kontroli poprzez noszenie się z zamiarem odebrania sobie życia, sprawia, że pomoc im staje się bardzo trudnym zadaniem. Oczekiwanie ze strony nastolatków,​ aby być potraktowanym poważnie jest równoczesne z zaprzeczaniem jakiejkolwiek powagi. Drwina, niepoważne odnoszenie się do swojego problemu jest także sposobem trzymania swoich uczuć pod kontrolą. Mają też satysfakcję z dręczenia terapeuty, czy innych osób chcących im pomóc, uczucie władzy nad nimi, pragnienie zobaczenia, że inni dźwigają lęk, którego nie mogą unieść sami.\\
 +Przeżycie próby samobójczej może uczynić nastolatka w jego samopoczuciu wszechmocnym i stać się powodem poczucia wyjątkowości. W słowach: "kiedy umarłem..."​ lub "po mojej śmierci..."​ słyszymy dumę i poczucie wyższości.\\
 +Podczas leczenia tych nastolatków,​ terapeuta jest zazwyczaj pozostawiony z uczuciem, że trzeba czekać nie wiedząc i być w stanie znieść tą niewiedzę, czy mają oni zamiar zabić się czy nie, lecz nie może porzucić nadziei. Brak nadziei u terapeuty dotyczącej możliwości pomocy im, może być przez nich doświadczana jako odrzucenie, zwrócenie się przeciwko nim i umacnia ich wiarę, że są całkowicie niewarci miłości. Nie potwierdzić (niechcący) takiemu nastolatkowi,​ że jedynym dla niego rozwiązaniem jest śmierć, jest niebywale trudnym zadaniem.\\
 +Ze wszystkich tych powodów niezbędne jest traktowanie ich poważnie i zadbanie, aby otrzymali pomoc (jeśli to możliwe, aby poddani zostali intensywnej psychoanalitycznej psychoterapii).